من و دیگری

از نو

darbedarihayeman — Thu, 03 Jul 2008 08:47:18 GMT

1- "چيزها چنين و چنانند، چون اين روزها همه اين را مي‌گويند". اين تعريفي است که هايدگر از "حرف چرت و پرت" (das Gerede) ارائه مي‌دهد. به گفته‌ي وي، "چرت و پرت" با "سخن" (die Rede) فرق دارد. در سخن گفتن، ما "اصالت" خويش را حفظ مي‌کنيم، اما در چرت و پرت گويي، آن کسي که کلام را به زبان جاري مي‌سازد، هيچ نسبتي با انساني که سخن مي‌گويد ندارد.

2- "چرت و پرتي" که هايدگر مي‌گويد، آشکارا با آنچه ما در محاوره بدين نام مي‌خوانيم، متفاوت است. در واقع تعريف هايدگر، تقريبا تمام مکالمات روزمره‌ي ما را در قلمرو "چرت و پرت" قرار مي‌دهد، زيرا از "اصالت" بهره‌اي ندارد.

3- چرا "اصالت" اينقدر نزد هايدگر اهميت دارد؟

4- مدرنيته، با وعده‌ي "رهايي" انسان از قيد و بند فرامين کليسايي پاي به عرصه نهاد و در آغاز نيز به راستي چنين بود. اما آنچه مدرنيته در مسير خود بدان توجهي نداشت، همانا مباني متافيزيک جهان‌شمولي است که انسان را پيش از هر چيز "حيوان" عاقل مي‌انگارد و بر همين اساس، خصلت محو شدن در جمع و تبعيت را از اين موجود، منفک ننمود. اين همان چيزي است که نيچه به نام خصلت "رمه‌گي" در انسان معاصر به سخره مي‌گيرد.

5- در واقع، بايد گفت انسانِ عاقلِ مدرن، هرگز نتوانست به "عقلِ خود" رجوع کند. فرامين کليسايي خيلي زود خود را دوباره در لباس فرامين "عقل سليم" عرضه کردند و انسان، که مقرر بود از اين پس تنها و تنها بر اساس دستورات عقل خود عمل نمايد، بايد اين را نيز به خاطر مي‌سپرد که اين عقل، خاصيتي اشتراکي ميان همگان دارد. به عبارت ساده‌تر: فرمان عقل فرد نمي‌تواند با فرماني که عقل انسان‌ها به طور کلي صادر مي‌کند، در تعارض باشد. فرمان عقل کلي نيز فرماني است که "مراجع ذي‌صلاح" آن صادر مي‌کنند: در امور علمي، دانشمندان؛ در فلسفه، استادان فلسفه؛ در ورزش، کساني که دوره‌هاي علمي مربوطه را طي کرده باشند و در نهايت، و مهم‌تر از همه، در اجتماع، کارشناسان اجتماعي (که نظرات مرتبط با عامه‌ي خود را بيش از همه‌جا در "رسانه‌ها" مطرح مي‌کنند). عقل سليم تبديل شد به عقلي که کارشناسان آن‌را تعريف مي‌کنند. رهايي از مرجعيت کليسا، رهايي نبود.

6- به تعبير هايدگر، "گفتگو" و "سخن‌گفتن اصيل" تنها در وضعيت "رهايي" امکان‌پذير است: آنجا که هر فرد از ميان مجموعه‌ي "امکان‌"هايي که براي بيان و عمل دارد، آنچه را خود -بر اساس وضعيت وجودي خويش، پذيرش امرِ محتومِ در کنار ديگران و در اين عالم بودن- درست مي‌داند، "انتخاب" مي‌کند.

7- پيش از هايدگر، کيرکگور و نيچه، پيشروانِ انتخابِ فرد بودند. کيرکگور، با تاکيد بر اضطرابِ دروني شخصي، در مواجهه با مسئله‌ي "وجودي" انسان، از "امر مطلق" هگلي گريزان مي‌شود و نيچه نيز با تاکيد بر لزوم ارزش‌گذاري دوباره‌ي ارزش‌‌ها، آن‌هم بر مبناي "چشم‌انداز" (perspective) هر فرد، "مقولات" جهان‌شمول اخلاقي کانت را تحقير مي‌کند. زرتشتِ نيچه در نهايت تنها يک چيز را به ما مي‌گويد: "اين راه من است، راه شما کدام است؟"

8- هايدگر را نمي‌دانم، اما کيرکگور و نيچه هر يک در زندگي عملي خود نيز به فلسفه‌ي خويش پايبند بودند و در واقع، هزينه‌هاي انديشيدن را نيز پرداختند (در مورد هايدگر نيز ظن قوي من بر همين است، هر چند نمي‌توانم با قاطعيت چيزي بگويم).

9- آنچه به نام "ديوانه‌بازي" در پست قبلي مطرح شده بود، حاصل شعفِ لحظه‌اي بود که در مواجهه‌اي وجودي با خويشتن، توانستم آنچه "اين روزها همه" آنرا مي‌گويند، کنار نهم و بر اساس مولفه‌هايي چون "انتخاب" اخلاقي "اصيل" و همچنين "عزم"، دست به اقدامي زنم که "عقل سليم" هرگز حاضر به تاييد آن نيست. انتخاب امر ارزشمندتر، و حاضر شدن به پرداخت هزينه‌هاي اين انتخاب، امري بود که اين روزها به آن دست زده‌ام و –اگر کسي بتواند باور کند- آنچه کمتر از هر چيز در ذهنم جولان دارد، نتيجه‌ي محتمل آن است. نمي‌گويم نتيجه برايم مهم نيست، که البته هست. اما آنچه اين روزها مرا در خود غرق مي‌کند، شعف حاصل از اين مواجهه‌ي وجودي با خود است، اين ارزش‌گذاري دوباره‌ي ارزش‌ها و اين "راه" خود را رفتن. اين همان چيزي بود که به نام "اصالت" بارها در فلسفه‌ي هايدگر خوانده بودم و اينک خود را در درون آن مي‌يابم. نمي‌توانم اين شعف را اينجا با کسي تقسيم کنم شايد، تنها خواستم درباره‌ي پستي که شايد بعدها قابل بيان به زبان باشد، توضيحي که مي‌توانم را داده باشم.

10- "...آرمان سبک‌روح‌ترين، سرزنده‌ترين و جهان‌گراترين انسان، بر انساني که نه تنها با آنچه بوده و است و هست کنار آمدن و سر کردن مي‌آموزد، بلکه آن‌را ديگر بار، فراز تا جاودان، همچنان که بوده و هست، مي‌خواهد و سيري‌ناپذير فرياد مي‌زند: "از نو"" ..

(نيچه، فراسوي نيک و بد: 56)

دیوانه بازی

darbedarihayeman — Sat, 28 Jun 2008 16:07:14 GMT

این پست بعدا نوشته خواهد شد...

فردا

darbedarihayeman — Thu, 26 Jun 2008 18:06:18 GMT

طبيعتا به عنوان يکي از کساني که تمام عمر خود را به هزينه‌ي اشتباهات آرمان‌خواهانه‌ي گروهي از افراد پرانرژي (و البته با دغدغه‌هاي بزرگ)، بر باد رفته مي‌يابند، نسبت به حوادثي چون ماجراي 7 تير نمي‌توانم حس محبت‌آميزي داشته باشم. اما امسال اوضاع برايم کمي فرق مي‌کرد. 7 تير امسال، سالگرد پدر استادي است که دوستش دارم و دغدغه‌هاي جدي او براي حفظ ميراث پدر مي‌توانم درک کنم. او به راستي يک اصلاح‌طلب در چارچوب جمهوري اسلامي است. از آن رو "به راستي" که بر خلاف حضراتي که اين نام را يدک مي‌کشند، مي‌توانم شهادت بدهم که به دنبال رسيدن به منفعتي نيست و دغدغه‌هاي او يا ناشي از عشق او به پدري است که يکي از پايه‌گذارانِ اين نظام بود و يا متاثر از بزرگ‌شدن در خانه‌اي که تمام هستي خود را فداي بناي "انقلاب" نمود. نمي‌دانم کدام جدي‌تر است. اما مي‌دانم که او در دغدغه‌هاي خود صادق است و همين، احترام عميق مرا برمي‌انگيزد. هر چند در مواردي احساس مي‌کنم در اين راه، براي تطهير پدر، توجيهات عجيبي نيز مي‌آورد؛ مي‌توانم به او اعتماد کنم که همين توجيهات هم اگر محور عملِ کنوني قرار گيرد، اوضاع کاملا متفاوت خواهد بود.

اين پست نه به قصد دفاع از انديشه‌ي کساني است که در ماجراي 7 تير جان خود را از دست دادند و نه شروع دلدادگي به نظامي که "تمام" عمر مرا به نام ايدئولوژي و به کام حقارت‌هاي گروهي فرومايه به باد داد. اين نوشته تنها به احترام پدر استادي نوشته مي‌شود که صميميت، آرامش، دغدغه‌مندي، صداقت و مهرباني را در خود جمع دارد. هرچند او خود از آن باخبر نباشد (که چه بهتر)....

دوست آن باشد که گیرد دست دوست :)

darbedarihayeman — Sat, 21 Jun 2008 14:27:08 GMT

جان هر کي که دوست دارين، يکي از دوستان اهل فضل و دانش، اين بنده‌ي حقيرِ سراپا تقصير رو مورد عنايات ملوکانه‌ي خودش قرار بده و بهم بگه که تو اين برنامه‌ي اعلام‌شده براي قطع برق، "ميدان 7 تير" و "پل گيشا" و "خيابان پاسداران" هر کدوم تو چه گروهي قرار مي‌گيرند و البته اگه بگه که تو اين هفته‌ي اول هم اين مناطق چه ساعاتي خاموشي دارن که ديگه نور علي نوره. فقط اندکي با عجله که تمام برنامه‌ريزي‌هاي زندگي اين حقير سراپا تقصير در گروي اين قضيه مي‌باشد.

واقعا ما بايد دوباره به اينجا مي‌رسيديم؟ گفتا ز که ناليم، از ماست که بر ماست....

با اخلاق

darbedarihayeman — Fri, 20 Jun 2008 20:05:12 GMT

زندگي، بدون وجود گروهي از انسان‌ها برايم قابلِ تصور نيست؛ همان‌گونه که وجود برخي آدم‌ها در زندگي برايم قابلِ تحمل نيست؛ استادان اخلاق و مدرسان اخلاق

پ.ن.: براي گفتگوي چند روز پيش با "شايد علي"

اسباب کشی

darbedarihayeman — Thu, 19 Jun 2008 23:36:18 GMT

امروز برنامه اسباب‌کشي داشتم. خدا نصيب بني‌بشري نکنه. از 9 صبح پنج‌شنبه تا 5/2 صبح جمعه. الان که دارم مي‌نويسم، کار تقريبا تموم شده و من اونقدر خسته‌ام که نمي‌تونم بخوابم. خواستم اول از همه بابت اين چند روز نبودن‌هام از همه عذرخواهي کنم. واقعا درگير کار خسته‌کننده‌اي بودم. در ضمن مي‌خواستم از "شايد علي" تشکر کنم که خيلي کمکم کرد و با اينکه درگير امتحانات بود، از رفاقت کمک نذاشت. از يک نفر ديگه هم عذر مي‌خوام که اسباب‌کشي من، به طور غيرمستقيم برنامه‌ريزي‌شو به هم زد.

اسباب‌کشي من البته خيلي ساده بود و تنها دو طبقه طول کشيد. يعني من دو ظبقه رفتم بالا، تو همون آپارتمان سابق. دوستاني هم که شماره تلفن خونه‌ي منو داشتن، مي‌تونن فقط با کم کردن عدد يک، شماره جديد رو جايگزين کنند (براي اطلاع دوستانِ بيشتر گيج: اگه قبلا شماره تلفن من x بود، حالا شده x-1. حله؟)

الان جمعه است و فردا دوباره همه‌چي از اول شروع مي‌شه. احتمالا هفته‌ي سختي در پيش خواهد بود. يه جورايي هم فکر مي‌کنم يه خبر خوب، شايد هم خيلي خوب، بهم خواهد رسيد. پيش‌بينيه ديگه، ببينيم ميشه يا نه؟

پ.ن.: دوستاني بابت پست قبلي آشفته شدند، سوالاتي گردند، ترسيدند و ... صادقانه بايد بگم که از تمام اين واکنش‌ها متعجب شدم. قطعا منظور من از آن متن درباره‌ي مرگ، گفتگو از آرامش و زندگي سعادت‌باري است که تجربه مي‌کنم. اينکه دوستانم آن‌را به حساب وضعيت احتمالا بدِ روحي من گذاشتند، خيلي عجيب بود. اما کثرت دوستاني که چنين‌ برداشتي داشتند آنقدر زياد بود که مرا متقاعد مي‌کند نحوه‌ي بيان من اشکال داشته است. عذر مي‌خواهم و دوباره اعتراف مي‌کنم که الان رحات مي‌توانم شاهد مرگ را در آغوش کشم، چون زندگي پر از آرامش و زيبايي است برايم..

و کسی گفت...

darbedarihayeman — Thu, 12 Jun 2008 13:02:18 GMT

دست‌کم حدود 1 ماه است که به "مرگ" زياد فکر مي‌کنم. همين چند روز پيش بود که از دوستم پرسيدم: "به نظرت من خودکشي بکنم؟" و پيش از آنکه او از تحير خود از اين سوال بيرون بيايد، از اتاق بيرون رفتم تا پاسخي از او نشنوم. احتمالا برايش قابل هضم نبود که مني که هميشه از "زندگي" براي او مي‌گويم به اين راحتي از مردن حرف بزنم. به او حق مي‌دهم، اما واقعيت اين است که "مرگ" هرگز براي من پديده‌اي شوم نبوده است. "مرگ" خودِ "زندگي" است. وقتي در گوشه‌اي مي‌نشيني و استراحت مي‌کني و آماده‌اي تا دوباره بيازمايي "زنده‌بودن" خود را. برخي دوستانم از تاثرات عميقي که از آيين بودا گرفته‌ام باخبرند. در واقع مهم‌ترين تاثيري که "بودايي زيستن" بر من گذاشت، نوع نگاه به مرگ بود، مرگ به مثابه‌اي مرحله‌اي در چرخه‌ي حيات: مي‌رويم که دوباره بازآييم و اين به غايت مرا آرام مي‌سازد. قصد کشتن خودم را ندارم. اما هر چه فکر مي‌کنم اگر روزي چنين تصميمي بگيرم هم مانعي بر راه نمي‌بينم، آنچه مرا از آن بازدارد. با تعبير نخستين سقراط موافقم که "مرگ خوابي بي رويا است که آشفته نمي‌شود" و از همين‌روست که گاهي فکر مي‌کنم اگر نياز به اين خواب بي‌رويا در من چنان قوت يابد که جز خواب چاره‌اي براي آن نيابم، کارهاي نيمه‌کاره‌ام را به کناري مي‌نهم و به خواب مي‌روم، چرا که يقين دارم روزي از اين خوابِ آرام بيدار خواهم شد و دوباره به "کارِ زندگي" مشغول. نمي‌دانم! شايد اکنون از موضع عافيت اينقدر راحت سخن مي‌گويم، اما واقع امر آن است که "مرگ" هرگز مرا برنياشفته است. هر قدر بيماري برايم ناگوار است، مرگ برايم آرام، پذيرفتني و رضايت‌بخش است. بارها پيش آمده است که بر بيماري کسي ساعت‌ها گريسته‌ام و اما مرگ را تنها به نگريستن نشسته‌ام.. باور کن مرا، به حکم صداقتم..

محمد عزيزم، اين روزها "امکان برقراري ارتباط با مشترک"ي که تو هستي، "مقدور نمي‌باشد" و به راستي هم نمي‌دانم اگر مقدور بود براي گفتن چه داشتم؟ هاشم عزيز، از تو هم شماره‌اي ندارم و دوباره، به راستي نمي‌دانم چه بگويم.. تنها به ياد مي‌آورم پدرتان را در يکي دو باري که در عصر تاسوعا، با پيراهن سياه، در کنار هم قدم مي‌زديم و در کنار هم مي‌نشستيم و من صورت پير او را مي‌ديدم و اما هيبتي که از پيري چيزي نمي‌گفت و گويا براي آن بود که يادآورم شود هيبتش کاهلي نکرده و اين صورت است که در بازي روزگار، تاب تحمل اين همه رنج و سختي را نداشته است. لحظه‌ي شنيدن خبر، به ياد لحظه‌اي افتادم که در حياط مسجد جامع شهرمان، در غروب يکي از اين تاسوعاها، کسي به من گفت: "اين پدر محمد است" و ديدم که هاشم در کنار او نشسته است و چاي و سوخاري بعد از دسته‌روي را در دست دارند و لبخندي بر لبم نشست که در طول دسته‌روي –زماني که هنوز او را نمي‌شناختم- چقدر در کنار او گام برداشتن برايم دلپذير بود و چقدر زلالي دست‌هايي که بر سينه‌اش مي‌کوبيد، برايم ديدني. حاضر نشدم او را به نامِ "پدرِ" .. بشناسم، در کنارِ خود او بودن، زلال‌تر بود.. دروغ نگويم؛ از شنيدن خبر دلم براي او نسوخت، به آرامشي فکر کردم که او در خوابِ بعد از اين حياتِ پر رنج بدون دغدغه‌اي سپري خواهد کرد. براي بيان به شما نيز، سخني ندارم، آرام مي‌نشينم و تنها به صداي سکوتي گوش مي‌سپارم که روزي اگر جهان را در بر گيرد، در کنار هم، چرخه‌ي مرگ و حيات خواهد چرخيد و سکوتِ "سرشار از ناگفته‌هاي" هستي تا ابد جاري خواهد ماند... مرا بر نبودنم ببخشيد، بر گوشه‌اي نشستن، بر سکوت و ... تنها به حرمت خاطره‌اي يکي-دو باره، از پيرمردي که غروب تاسوعا در کنار او قدم برداشتم و نشستم و او براي تنهايي کسي مي‌گريست که قرن‌ها پيش از کسي خواسته بود او را "ياري کند"...

حوصله کن یکی دو شب

darbedarihayeman — Sun, 08 Jun 2008 20:00:43 GMT

تو مي‌دوني من فوتبالي نيستم؛ مثل خيلي‌هاي ديگه، امسال فقط عشق افشين بود که باعث شد بشينم بازي‌هاي پرسپوليس رو ببينم. اما اينو نمي‌دونستي (و الان بهت مي‌گم) که حتي اگه خيلي‌ هم فوتبالي بودم، هيچ وقت حتي فکرش رو هم نمي‌کردم که براي ديدن بازي "آلمان" بشينم فوتبال تماشا کنم؛ اما الان تلويزيون روشنه، بازي آلمان و لهستان، با اونکه نشستم و دارم متني رو مي‌نويسم که بايد فردا تحويلش بدم، نمي‌تونم بازي رو فراموش کنم. تو با اونکه دوست داري نمي‌توني بازي رو ببيني، و من که نمي‌خوام مي‌شينم بازي رو مي‌بينم، اينجوري شايد کنار تو باشم، کنار هم، ما که هيچ‌وقت همديگه رو شايد نبينيم، و تو که شايد اينو نخوني.. امشب، شب مهموني من و توئه، هر چند تو ازون خبر نداشته باشي.. آروم بخواب دوست من، من برات بيدارم و بازي رو مي‌بينم...

پ.ن.: شبا به گربه‌ها نگاه مي‌کنم.

با تو حکایتی دگر

darbedarihayeman — Sat, 07 Jun 2008 08:53:02 GMT

مهماني تو محدود بود و جز همان چند يار قديمي کسي را در آن جاي نبود

برايم فرقي نمي‌کند اگر بينديشم تو را بر اين مهماني حقي بود يا نه؛

چنان که بسياري غرق اين گفتگويند..

تنها همين که تو ضيافت بدون پدر را بيش از سه ماه دوام نياوردي و از آن هنگام که رفتي؛ سال‌هاست، سال‌ها که مهمانم و تو به ميزباني... خنده‌ام مي‌گيرد وقتي به ياد مي‌آورم که نخست خواستم از ميان مائده‌ها، "بهترين" را برگزينم و هنوز اين شگفتي با من ماندگار است که: مگر کدام مائده آنجا "بهترين" نيست..

کسي اگر نداند، من و تو که خوب مي‌دانيم به مهماني نه خوانده‌ام و نه ناخوانده.. اما در گوشه‌اي که مي‌نشينم... بگذريم اين قصه را، همين بس که هميشه يادِ فقط سه ماه ماندنت پس از پدر، با دلم بازي کند و..

پ.ن.: مدت‌هاست ورد کلامم در هر ماجرايي "فعلا" است؛ اما براي مهر مادر و فرزند کجا عدد و زبان ياراي راهبري است؟ دست‌کم بگويم "هنوز" و به جراتي بيشتر "هميشه".. تو سه ماه بعد از پدر و من سه ماهِ بعد از پدر..

پ.ن.: با زبان ديگر باشد؛ ولي با دلم چه بگويم؟

عیان بگو، نهان مکن..

darbedarihayeman — Thu, 29 May 2008 06:17:27 GMT

بيست راهب و يک راهبه به نام "اشون" همزمان نزد يک استاد ذن تمرين مراقبه مي‌کردند. "اشون" با وجود سر تراشيده و لباس‌هاي کهنه‌اي که مي‌پوشيد، دختري زيباروي بود و چند راهب دل در عشق او بسته بودند. روزي يکي از اين راهبان، نامه‌ي عاشقانه‌اي براي او نوشت و خواست او را در خلوتي به تنهايي ملاقات کند. "اشون" جواب نامه را در آن روز نداد. فردا، در پايان جلسه‌ي درس استاد، "اشون" در حضور جمع برخاست، به راهبي که نامه را نوشته بود رو کرد و با صداي بلند گفت:

اگر حقيقتا مرا دوست داري، به سويم بيا و بي‌درنگ مرا در آغوش گير...

101 قصه‌ي ذن؛ قصه‌ي 5